{"id":13362,"date":"2021-04-15T06:00:10","date_gmt":"2021-04-15T06:00:10","guid":{"rendered":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/?p=13362"},"modified":"2021-04-15T09:36:10","modified_gmt":"2021-04-15T09:36:10","slug":"wolframio-para-hitler","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/?p=13362","title":{"rendered":"Wolframio para Hitler"},"content":{"rendered":"

\"comunion<\/a>Fernando Salgado.\u00a0<\/strong><\/em>Nos miles de publicaci\u00f3ns que abordan a II Guerra Mundial, Lousame non conta cun s\u00f3 apuntamento a p\u00e9 de p\u00e1xina, e nos balances do Porto de Vilagarc\u00eda tampouco aparecen anotaci\u00f3ns das sa\u00eddas de barcos cargados de wolframio con destino a Alema\u00f1a. \u00c9 l\u00f3xico. A Espa\u00f1a de Franco enarboraba unha neutralidade que non impediu ao ex\u00e9rcito de Adolf Hitler abastecerse nas minas situadas nun pequeno municipio da provincia da Coru\u00f1a dun metal necesario para endurecer as aliaxes coas que constru\u00eda o seu armamento. Era transportado por medio de embarcaci\u00f3ns desde Tarago\u00f1a (Rianxo) ata Carril (Vilagarc\u00eda), e desde este lugar traslad\u00e1base a carga aos barcos utilizados para levalo ata o seu destino final. Deste xeito, o III Reich cubriu na R\u00eda de Arousa unha demanda que deixou de atender China, o seu anterior provedor, cando comezou o conflito b\u00e9lico.<\/p>\n

Converteuse nun metal de valor estrat\u00e9xico, o seu prezo pasou de 13 pesetas o quilo a 300, e o impacto xerado pola s\u00faa explotaci\u00f3n alcanzou unhas dimensi\u00f3ns descomunais. O fen\u00f3meno foi similar aos xerados pola procura do ouro en California ou Alaska. \u00abTolearon co ouro negro\u00bb, pode escoitarse entre quen foron testemu\u00f1as da febre que provocou atoparse diante dun inesperado fil\u00f3n de riqueza inmediata enterrado na monta\u00f1a dun pobo sumido no atraso, cuxos habitantes estaban condenados \u00e1 miseria ou a emigraci\u00f3n.<\/p>\n

A\u00ednda que as primeiras referencias da existencia do esta\u00f1o datan da Idade de Bronce, a s\u00faa extracci\u00f3n nas minas de San Finx de Lousame comezou en 1897 da man do ingl\u00e9s residente en Santander Thomas Jakes Burbury. \u00c1 fronte desta actividade mantiv\u00e9ronse compatriotas seus a trav\u00e9s de distintas compa\u00f1\u00edas.<\/p>\n

\"Copia<\/a>No subsolo tam\u00e9n abunda un metal cuxa cor negra contrasta co branco das pedras de cuarzo do que est\u00e1 rodeado. \u00c9 o wolframio, que carec\u00eda de uso ent\u00f3n. As minas foron nacionalizadas en 1940, Industrias Galegas, de Barri\u00e9 de la Maza, converteuse no seu propietario, e a maquinaria da morte multiplicou o seu valor. A poboaci\u00f3n botouse ao monte. A explotaci\u00f3n mineira, que estaba en mans do Goberno, necesitou incrementar a s\u00faa man de obra, que nunca era o bastante para dar resposta \u00e1 s\u00fabita demanda.<\/p>\n

Uns atoparon ocupaci\u00f3n en Industrias Galegas, que chegou a dispo\u00f1er dos m\u00e1is modernos medios de produci\u00f3n de Europa, mentres que outros buscaron o wolframio na superficie, rastrexando a chamada zona libre, ou introduc\u00edndose nas minas que quedaran abandonadas, diante da impotencia, nunhas ocasi\u00f3ns, e a complicidade, noutras, dos vixiantes, que sempre eran insuficientes fronte \u00e1 avalancha.<\/p>\n

O son das explosi\u00f3ns f\u00edxose tan habitual coma o cheiro que desprend\u00eda a p\u00f3lvora. A maior parte traballou legalmente, pero non por iso deixaba de aproveitarse da falta de control para roubar o mineral escond\u00e9ndoo nos petos ou nos dobra dos pantal\u00f3ns. Outros acudiron \u00e1s vetas que abandonaran os ingleses e segu\u00edan sen ser explotadas, e un terceiro grupo, formado por mulleres maioritariamente, realizaba a procura no chan. Esta actividade co\u00f1ec\u00edase co nome de “a roubacha”.<\/p>\n

As ringleiras de milleiros de traballadores dirix\u00edndose ata San Finx, cando a\u00ednda non amencera, convert\u00e9ronse nunha estampa habitual. Era tal a demanda que todos os brazos non bastaron. Chegaron de municipios lim\u00edtrofes. Pero a guerra ped\u00eda m\u00e1is, e tam\u00e9n acudiron desde Portugal e Estremadura. En plena di\u00e1spora cara a Europa e Am\u00e9rica, a poboaci\u00f3n de Lousame pasou de 4.900 habitantes a m\u00e1is de 6.500.<\/p>\n

A Garda Civil tam\u00e9n participaba no negocio, e o principio que inspiraba as s\u00faas acci\u00f3ns era o seguinte: un buscador de wolframio non produce se est\u00e1 no c\u00e1rcere. En coherencia con esta formulaci\u00f3n, ning\u00fan acababa no Cuartel, a\u00ednda que moitos sufriron malleiras por negarse a entregar aos axentes unha parte do bot\u00edn. Un garda, co\u00f1ecido como O Marelo, causaba p\u00e1nico polos seus m\u00e9todos brutais, e cando os buscadores escoitaban o seu nome, fux\u00edan despavoridos polo monte. Nunha ocasi\u00f3n soou un disparo e morreu unha moza de 18 anos e embarazada. O Marelo non foi o seu autor. Din que apertou o gatillo o cabo R\u00edos, moi afeccionado a arranxar as contas pendentes a culatazos.<\/p>\n

\"F\u00e1brica\"<\/a>Neste ambiente, un veci\u00f1o de Lousame, tan pobre coma case todos, conseguiu a concesi\u00f3n dunha zona por parte de Industrias Galegas, que non ti\u00f1a capacidade para traballala. Chegou a contratar a 300 persoas. Converteuse en millonario da noite para a ma\u00f1\u00e1 e perd\u00eda todo coa mesma velocidade que o ga\u00f1aba. Todos co\u00f1ec\u00edan polo apelido a aquel personaxe, Vilari\u00f1o. Era dos que acud\u00edan con asiduidade ao Casino de Noia, unha localidade notablemente m\u00e1is importante que Lousame, cuxa primeira li\u00f1a telef\u00f3nica fora unha prolongaci\u00f3n da que foi instalada para dar servizo \u00e1s minas de San Finx.<\/p>\n

\"Nazis\"<\/a>Xunto a unha pista de baile de madeira atop\u00e1banse as mesas co tapete verde sobre os que se disputaban partidas que se prolongaban durante toda a noite e finalizaban co d\u00eda aberto. As cartas foron a perdici\u00f3n de non poucos novos ricos. Practicamente arruinado e consumido polo vicio, Vilari\u00f1o chegou a xogar \u00e1 s\u00faa esposa. E perdeuna. O ga\u00f1ador non quixo cobrar a d\u00e9beda, pero a s\u00faa familia a\u00ednda hoxe se avergo\u00f1a do acontecido.<\/p>\n

Manexar di\u00f1eiro era todo un acontecemento nunha sociedade rural na que o troco era o m\u00e9todo m\u00e1is utilizado para acceder aos bens m\u00e1is b\u00e1sicos. Homes novos, desarraigamento, di\u00f1eiro por milleiros, alcol, armas, esperanza de vida reducida pola penosidade do traballo… e a prostituci\u00f3n. Tam\u00e9n se multiplicou esta actividade, e como \u00e9 habitual, ningu\u00e9n admit\u00eda que as putas fosen do seu pobo. Todos apuntaban \u00e1s localidades veci\u00f1as como lugar de procedencia.<\/p>\n

Estados Unidos e Francia lograron cortarlle a subministraci\u00f3n de petr\u00f3leo a Espa\u00f1a por mor da complicidade de Francisco Franco con Adolf Hitler, e Gran Breta\u00f1a, que se decatou da dependencia xermana, sumouse \u00e1 loita por medio doutro recurso: a compra de wolframio a prezos m\u00e1is altos que os que pagaban os alem\u00e1ns. O Casino Noia era o punto habitual de encontro de esp\u00edas dos dous pa\u00edses.\"Lousame<\/a> Era o escenario doutra partida. Al\u00ed pech\u00e1banse as compras de grandes cantidades, mentres que esta tarefa, pedra a pedra, realiz\u00e1bana os intermediarios nas tabernas de Lousame a plena luz do d\u00eda. O mineral que adquirian os nazis traslad\u00e1base desde Carril (Vilagarc\u00eda), onde hai varias d\u00e9cadas atop\u00e1ronse varios prism\u00e1ticos no monte de San Roque e que un d\u00eda foron usados para controlar a sa\u00edda dos barcos. O que consegu\u00edan comprar os ingleses acabou moito m\u00e1is preto do lugar onde foi extra\u00eddo, porque carec\u00eda de utilidade para eles, xa que daquela s\u00f3 se empregaba para fabricar os filamentos das l\u00e1mpadas. Embarc\u00e1bano en Noia e os barcos descarg\u00e1bano na r\u00eda, preto de Muros.<\/p>\n

<De once anos comecei a ir \u00e1 mina de Vilari\u00f1o. Sa\u00eda da casa \u00e1s seis da ma\u00f1\u00e1, e cando chegaban os mineiros marchabamos n\u00f3s. Tam\u00e9n traballei \u00e1 roubacha na zona libre e na entulleira. Vend\u00eda a prezo de estraperlo. Ti\u00f1\u00e1moslle moito medo \u00f3 Marelo. Pola tarde \u00eda \u00e1 escola>, lembra Josefa Romero Mart\u00ednez.<\/p>\n

<Logo empezaron a vir os gardas, pero un deles, de Rois, era amigo dunha que vi\u00f1a comigo e axud\u00e1banos, porque hab\u00eda gardas malos e bos. N\u00f3s iamos cedo, e cando vi\u00f1a moita xente mand\u00e1bannos marchar para que non tiv\u00e9semos problemas>, exp\u00f3n Digna Castro Cobas. Eran os primeiros tempos, pero a voz foise correndo. Nunha Galicia sen apenas infraestruturas de comunicaci\u00f3n, a fame e o boca a boca fixeron o resto. <Empezou a vir m\u00e1is e m\u00e1is xente, parec\u00eda a festa de Noia. De todos os lados: Serra de Outes, Vilagarc\u00eda, Boiro. De todas partes>, agrega. Ent\u00f3n para desfacerse da competencia, as mulleres lousami\u00e1s empregaban un recurso infalible. Para escorrentar a xente e quedar soas, s\u00f3 ti\u00f1amos que dicir \u201cque v\u00e9n O Marelo!\u201d. E marchaban todos.<\/p>\n

Os dous testemu\u00f1os foron recollidos por Maite Sobradelo, unha estudosa do tema, responsable do Centro de Interpretaci\u00f3n situado en San Finx, cuxa construci\u00f3n promoveu o Concello de Lousame.<\/p>\n

Foron catro anos de frenes\u00ed, entre 1941 e 1945. Coa fin da II Guerra Mundial, o wolframio deixou de interesar. A guerra de Corea, entre 1951 e 1953, reactivou o interese por este mineral, pero repuntou cunha intensidade notablemente inferior. Foi o canto do cisne. Como ent\u00f3n, a guerra segue sendo un dos negocios m\u00e1is lucrativos do mundo, pero os materiais estrat\u00e9xicos necesarios para a fabricaci\u00f3n do armamento atop\u00e1nse hoxe a miles de quil\u00f3metros de Lousame, e a funci\u00f3n de provedor que se realizou desde esta localidade corresponde agora a pa\u00edses situados moi lonxe das s\u00faas monta\u00f1as.<\/p>\n

Quen soubo aproveitar a oportunidade aforraron di\u00f1eiro co que constru\u00edron novas vivendas, abriron negocios ou adquiriron propiedades como pisos, terreos ou embarcaci\u00f3ns, pero a maior parte gastou de noite o que ga\u00f1ou durante o d\u00eda, e cando finalizou o conflito b\u00e9lico atopouse cos petos baleiros de novo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fernando Salgado.\u00a0Nos miles de publicaci\u00f3ns que abordan a II Guerra Mundial, Lousame non conta cun s\u00f3 apuntamento a p\u00e9 de p\u00e1xina, e nos balances do Porto de Vilagarc\u00eda tampouco aparecen anotaci\u00f3ns das sa\u00eddas de barcos cargados de wolframio con destino a Alema\u00f1a. \u00c9 l\u00f3xico. A Espa\u00f1a de Franco enarboraba unha neutralidade que non impediu ao … Seguir lendo Wolframio para Hitler<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[7,113],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13362"}],"collection":[{"href":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13362"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13362\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13402,"href":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13362\/revisions\/13402"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13362"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13362"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/cafebarbantia.barbantia.es\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}